نهادها براى طرفين زيان‌آور است . درست است كه دول اروپائى از تحت - الحمايه‌هاى خود نه سپاسگزارى مىديدند و نه خدمات متقابلى ، ولى مخفى نمىتوان داشت كه اين حق حمايت ، نفوذ و اعتبارشان را در چشم مردم مملكت ايران بالا مىبرد و فعلا صرف‌نظر كردن از آن باعث تنزل درجه و اهميت اروپائيان شده است . از طرف ديگر دست رعاياى ايران از پناهگاهى در برابر زورگوئى و ستمگرى كوتاه شد . در بسيارى از موارد اين دول به بيگناهان واقعى پناه مىدادند و آنان را براى رسيدن به حقوق خود يارى مىكردند . بدين طريق پس از مرگ عبد الكريم مذكور در فوق چون خانواده‌اش ديگر از تحت الحمايگى انگليس برخوردار نبودند ، در برابر بىارزش‌ترين بهانه‌جوئيها تمام ثروت هنگفت خود را از دست دادند و اين ثروت از طرف دولت كلا مصادره شد . در حين عزيمت من از ايران در صدد بودند كه كليهء مايملك بيوهء بابا خان را كه ثروتمندترين فرد ايرانى و عمهء « 3 » شاه بود ، به دليل اينكه تحت حمايت روسيه بوده است ، از چنگش خارج سازند . در نتيجه فقط مىتوانم تكرار كنم كه بست همان قدر كه در ممالكى كه قانون با بيطرفى در آنها جارى و سارى است چيزى است زيان‌بخش و نامطلوب ، به همان اندازه در دولتهاى استبدادى اغلب تنها ملجاء محرومين و ضعفا در برابر ظلم و جور ستمگران است و منكر اين نمىتوان شد كه جلو بسيارى از بىعدالتيها و زورگوئيها را مىتواند سد كند .

--> ( 3 ) . يا خاله ؟ معلوم نشد كدام . - م .